Phòng cung số 09

(TPVN) - Trong căn phòng rộng chưa đầy mười mét vuông ấy, điều ám ảnh nhất không phải những bức tường hay song sắt, mà là cảm giác mong manh giữa ranh giới của tự do và sự trừng phạt.

Người ta thường nghĩ điều đáng sợ nhất đối với một người bị buộc tội là bản án. Nhưng sau nhiều năm làm nghề, tôi nhận ra rằng điều khiến nhiều người sợ hãi hơn cả lại là khoảng thời gian chờ đợi trước khi bản án được tuyên. Đó là quãng thời gian họ sống trong trạng thái lửng lơ giữa hy vọng và tuyệt vọng, giữa niềm tin và sự hoang mang, vô định, khi tương lai của mình vẫn nằm trong tay người khác.

Năm ngày trước, tôi có mặt tại Phòng cung số 9 ở Hỏa Lò để tham gia một buổi hỏi cung bị can. Căn phòng không lớn, chỉ khoảng mười mét vuông. Trần sơn trắng, tường sơn vàng còn khá mới, có lẽ vừa được cải tạo trong thời gian gần đây. Nhưng lớp sơn mới cũng không thể che lấp hết dấu vết của thời gian còn in lại trên những góc tường và những chi tiết đã nhuốm màu cũ kỹ.

Trong phòng chỉ có một chiếc bàn nhỏ. Điều tra viên ngồi một phía, bị can ngồi đối diện, Luật sư ngồi cạnh bên. Trên đầu là chiếc quạt trần quay chậm, lớp bụi bám dày từng cánh quạt. Nguồn không khí duy nhất đến từ một ô thông gió nhỏ được che chắn bởi những thanh sắt dày và lớp lưới chống côn trùng. Không gian không ngột ngạt đến mức khó thở, nhưng đủ để người ta cảm nhận rõ cảm giác bị giới hạn, bị tách biệt với thế giới bên ngoài.

Buổi hỏi cung diễn ra như bao buổi hỏi cung khác mà tôi từng tham dự. Những câu hỏi được đặt ra, những lời khai được ghi nhận, những nội dung tố tụng được đọc lại cẩn thận trước khi ký xác nhận. Thế rồi, giữa lúc mọi thứ đang diễn ra bình thường, bị can bất ngờ bật khóc. Đó không phải tiếng khóc dữ dội. Chỉ là những giọt nước mắt lặng lẽ rơi xuống mặt bàn.

Tôi nhìn người đàn ông ấy và tự hỏi điều gì đang diễn ra trong lòng anh ta vào thời điểm đó. Là sự ân hận trước những sai lầm đã gây ra? Là nỗi day dứt khi nghĩ về gia đình đang ở bên ngoài, về đứa con mới mang thai 2 tháng? Hay là cảm giác tức tưởi của một con người lần đầu tiên bị tước đi quyền tự do và phải khoác lên mình thân phận của một bị can – người không thể tự định đoạt từng bước đi của mình.

Tôi không biết. Có lẽ không ai trong căn phòng hôm ấy biết chắc được câu trả lời. Nhưng tôi hiểu rằng đằng sau những giọt nước mắt ấy là một nỗi sợ rất thật. Đó là nỗi sợ về một tương lai không còn nằm trong tầm kiểm soát của chính mình.

Nghề luật khiến chúng tôi tiếp xúc hằng ngày với hồ sơ, chứng cứ, điều luật và các khái niệm pháp lý. Sau nhiều năm, người ta rất dễ nhìn một vụ án như tập hợp của những tài liệu, những lời khai và những quy định cần áp dụng. Nhưng mỗi lần bước chân vào trại tạm giam, nhìn thấy những con người đang chờ đợi phán quyết của số phận, tôi lại được nhắc nhở rằng đằng sau mỗi vụ án luôn là một cuộc đời.

Có những người phạm tội vì lòng tham. Có những người phạm tội vì thiếu hiểu biết. Có những người chỉ vì một phút nóng giận hoặc một quyết định thiếu suy nghĩ mà phải trả giá bằng nhiều năm tháng của cuộc đời. Không ít người trước khi bị khởi tố vẫn là những công dân bình thường, có công việc, có gia đình, có những dự định cho tương lai. Thế nhưng chỉ sau một biến cố, tất cả bỗng trở nên mong manh đến lạ.

Đi qua nhiều số phận trong những buồng giam, tôi càng cảm nhận rõ sự nhỏ bé của con người trước những khúc quanh của tạo hóa. Chúng ta thường nghĩ nhà tù là câu chuyện của ai đó rất xa mình. Nhưng thực tế, ranh giới giữa một cuộc sống bình thường và một vòng lao lý đôi khi mỏng hơn chúng ta tưởng. Chỉ một hành vi thiếu kiểm soát, một quyết định sai lầm hoặc một phút coi thường pháp luật cũng có thể khiến cuộc đời chuyển sang một hướng hoàn toàn khác.

Rời Phòng cung số 9 hôm ấy, điều còn đọng lại trong tôi không phải là những câu hỏi hay câu trả lời được ghi trong biên bản. Điều còn lại là hình ảnh những giọt nước mắt lặng lẽ của một con người đang đứng trước bước ngoặt nghiệt ngã nhất cuộc đời mình. Khoảnh khắc ấy khiến tôi nghĩ nhiều hơn về giá trị của tự do, về ý nghĩa của pháp luật và về sự cần thiết của việc nâng cao nhận thức pháp lý trong xã hội.

Bởi suy cho cùng, hình phạt nghiêm khắc nhất không phải lúc nào cũng nằm ở những năm tháng phải chấp hành án. Đôi khi, đó chính là cảm giác bất lực khi một người nhận ra rằng chỉ vì một sai lầm nào đó, cuộc đời mình đã không còn như trước nữa. Và cũng chính vì thế, điều đáng quý nhất mà pháp luật mang lại không chỉ là sự trừng phạt đối với hành vi vi phạm, mà còn là lời cảnh báo để mỗi người biết dừng lại trước khi bước qua ranh giới không nên bước qua.
-
Luật sư LƯU TIẾN DŨNG
Hãng luật La Défense
 

Đi qua những cuộc đời yếu thế

(TPVN) - Có những lúc, tôi nhận ra mình đang sống trong rất nhiều cuộc đời cùng lúc. Tôi nhìn thế giới qua đôi mắt run rẩy của người khác, cảm nhận nỗi đau không thuộc về mình, nhưng lại in dấu trong suy nghĩ của tôi rất lâu. Và chính điều đó làm nên ý nghĩa sâu xa của nghề biện hộ.

Nghề điều tra trong án có Luật sư - Áp lực tìm sự thật khách quan đến từ cả hai phía

(TPVN) - Sự hiện diện của luật sư vừa là cơ chế kiểm soát cần thiết, vừa là một thách thức nghề nghiệp, buộc điều tra viên phải làm việc cẩn trọng hơn, bản lĩnh hơn và minh bạch hơn trong từng bước đi. Chính vì khác biệt ấy, chúng tôi không dễ chia sẻ bằng lời, nhưng lại có thể thấu cảm cho những cái khó của nhau.

Tự do cho những Người ở lại – Lời bào chữa đâu chỉ dành cho người ra đi

(TPVN) - Tự do, hóa ra, không chỉ là mở được một cánh cửa phòng giam. Tự do đôi khi là mở được cánh cửa trong ánh nhìn của người đời.

Đắng, cay, ngọt, bùi… Nghề Biện hộ - Hành trình qua muôn kiếp nhân sinh

(LS.LTD) - Nghề biện hộ, suy cho cùng, không chỉ là một công việc. Nó là hành trình để học cách hiểu thấu rồi điều chỉnh chính mình khi phải đi qua muôn kiếp nhân sinh.

Đà Lạt và những niềm không tên – Khi những tùy nghi vô tình tước đi Công lý

(TPVN) - Nếu luật sư là người mất niềm tin thì ai sẽ giữ niềm tin cho những người yếu thế? Và nếu một ngày họ bị lạc lối trong những vòng xoay, thì nền pháp quyền biết dựa vào đâu? Bảo vệ quyền bào chữa chính là bảo vệ công lý. Mà công lý đâu thể bắt đầu từ những tùy nghi?

Nghề tranh tụng và tiếng nói từ Trái tim – Bản ngã của người đi tìm Công lý

(LS.LTD) - Trong thế giới pháp đình, nơi từng câu chữ đều có thể định đoạt số phận con người, có một thứ không ghi trong điều luật nhưng lại dẫn lối cho người luật sư: tiếng nói của trái tim. Đó là thứ khiến họ dám đối mặt với những cáo buộc lạnh lùng, để nói thay cho những thân phận yếu thế, để giữ lấy phần nhân bản trong công lý. Bởi với người làm nghề tranh tụng, luận lý là vũ khí – nhưng nội lực phải đến từ trái tim.