(TPVN) - Kiểm toán nhìn lại đồng tiền đã được chi tiêu. Thanh tra nhìn lại quyền lực đã được thực thi. Còn hoạt động tham vấn pháp lý hướng đến bảo đảm tính hợp pháp của quyền lực trước khi được sử dụng.
.jpg)
Luật sư LƯU TIẾN DŨNG (Ảnh: CEPM)
Không khó để thấy một quyết định hành chính bị khởi kiện, một hành vi công vụ bị xác định trái pháp luật, một chính sách vừa ban hành đã phải sửa đổi, bổ sung. Nhưng sai sót thường xuất hiện sớm hơn rất nhiều: từ một căn cứ pháp lý chưa được kiểm chứng đầy đủ, một quy định chưa được đối chiếu toàn diện hoặc một rủi ro chưa được nhận diện đúng mức trong quá trình tham mưu, kéo theo nhiều năm khiếu kiện và sửa sai, tiêu tốn thời gian của bộ máy, nguồn lực của xã hội, chi phí của doanh nghiệp và niềm tin của người dân.
Những con số gần đây cho thấy thực trạng này không còn là rủi ro cá biệt. Theo báo cáo của Tòa án nhân dân tối cao, trong sáu tháng đầu năm 2025, 9.878 vụ án hành chính đã được thụ lý, tăng 742 vụ so với cùng kỳ; trong đó có 7.029 vụ người bị kiện là Ủy ban nhân dân hoặc Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp.[1] Ở góc độ tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo, Báo cáo công tác năm 2024 của Thanh tra Chính phủ cho thấy Trụ sở Tiếp công dân Trung ương đã tiếp 3.563 lượt với 8.494 công dân, liên quan 3.552 vụ việc; ban hành 1.843 văn bản hướng dẫn và 154 văn bản chuyển đơn.[2]
Song song với đó, năm 2026, Chính phủ và Quốc hội triển khai cuộc tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trên phạm vi cả nước; yêu cầu kết quả rà soát phải chỉ rõ từng văn bản, từng điều khoản, từng nội dung cần sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ hoặc ban hành mới.[3] Thủ tướng Chính phủ cũng yêu cầu khắc phục tình trạng chậm, nợ văn bản quy định chi tiết; đồng thời quán triệt việc thực hiện Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị và Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam.[4]
Những con số gần đây cho thấy thực trạng này không còn là rủi ro cá biệt. Theo báo cáo của Tòa án nhân dân tối cao, trong sáu tháng đầu năm 2025, 9.878 vụ án hành chính đã được thụ lý, tăng 742 vụ so với cùng kỳ; trong đó có 7.029 vụ người bị kiện là Ủy ban nhân dân hoặc Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp.[1] Ở góc độ tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo, Báo cáo công tác năm 2024 của Thanh tra Chính phủ cho thấy Trụ sở Tiếp công dân Trung ương đã tiếp 3.563 lượt với 8.494 công dân, liên quan 3.552 vụ việc; ban hành 1.843 văn bản hướng dẫn và 154 văn bản chuyển đơn.[2]
Song song với đó, năm 2026, Chính phủ và Quốc hội triển khai cuộc tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trên phạm vi cả nước; yêu cầu kết quả rà soát phải chỉ rõ từng văn bản, từng điều khoản, từng nội dung cần sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ hoặc ban hành mới.[3] Thủ tướng Chính phủ cũng yêu cầu khắc phục tình trạng chậm, nợ văn bản quy định chi tiết; đồng thời quán triệt việc thực hiện Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị và Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam.[4]
Khi luật sư bước ra khỏi phòng xử án
Những con số trên phản ánh một thực tế khách quan: xã hội đang phải dành nguồn lực rất lớn cho rủi ro pháp lý sau khi quyết định đã được ban hành. Càng nhiều nguồn lực dành cho sửa chữa hậu quả, càng đặt ra yêu cầu phải đầu tư nhiều hơn cho cơ chế nhận diện và phòng ngừa. Nói cách khác là tiền kiểm.
Trong một thời gian dài, ở không ít cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp, tham vấn pháp lý chỉ là khâu hậu kiểm. Có tranh chấp mới tìm đến luật sư. Có thanh tra mới rà soát hồ sơ. Có khiếu kiện mới kiểm tra căn cứ ban hành quyết định. Cách tiếp cận ấy phù hợp khi pháp luật được xem là công cụ xử lý vi phạm. Nhưng trong một nền quản trị hiện đại, nơi chất lượng thể chế trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia, pháp luật phải được đặt ở vị trí khác: phòng ngừa rủi ro và đảm bảo tính ổn định của hệ thống.
Nếu kiểm toán nhìn lại đồng tiền đã được chi tiêu, thanh tra nhìn lại quyền lực đã được thực thi, thì hoạt động tham vấn pháp lý hướng đến bảo đảm tính hợp pháp của mỗi quyết định trước khi quyền lực được sử dụng. Đó không chỉ là sự thay đổi vai trò của luật sư, mà còn là sự chuyển dịch từ tư duy sửa sai sang tư duy phòng ngừa; từ quản trị bằng kinh nghiệm sang quản trị bằng pháp quyền – kỹ trị.
Trong một thời gian dài, ở không ít cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp, tham vấn pháp lý chỉ là khâu hậu kiểm. Có tranh chấp mới tìm đến luật sư. Có thanh tra mới rà soát hồ sơ. Có khiếu kiện mới kiểm tra căn cứ ban hành quyết định. Cách tiếp cận ấy phù hợp khi pháp luật được xem là công cụ xử lý vi phạm. Nhưng trong một nền quản trị hiện đại, nơi chất lượng thể chế trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia, pháp luật phải được đặt ở vị trí khác: phòng ngừa rủi ro và đảm bảo tính ổn định của hệ thống.
Nếu kiểm toán nhìn lại đồng tiền đã được chi tiêu, thanh tra nhìn lại quyền lực đã được thực thi, thì hoạt động tham vấn pháp lý hướng đến bảo đảm tính hợp pháp của mỗi quyết định trước khi quyền lực được sử dụng. Đó không chỉ là sự thay đổi vai trò của luật sư, mà còn là sự chuyển dịch từ tư duy sửa sai sang tư duy phòng ngừa; từ quản trị bằng kinh nghiệm sang quản trị bằng pháp quyền – kỹ trị.
.jpg)
Tọa đàm xây dựng NN Pháp quyềnPháp quyền bắt đầu từ tự kiểm soát
Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đã xác định công tác xây dựng và thi hành pháp luật là “đột phá của đột phá” trong hoàn thiện thể chế phát triển; yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, nâng cao chất lượng đánh giá tác động, phản biện chính sách và tổ chức thi hành pháp luật.[5] Điều đó cho thấy pháp luật không chỉ là công cụ quản lý nhà nước, mà phải trở thành nền tảng, là trụ cột quan trọng trong quản trị quốc gia.
Cuộc tổng rà soát hệ thống pháp luật trên phạm vi cả nước và việc ban hành Nghị quyết số 66-NQ/TW gần như diễn ra trong cùng một giai đoạn không phải là sự trùng hợp. Cả hai phản ánh một định hướng nhất quán: chất lượng của mỗi quyết định công không chỉ được đánh giá ở mục tiêu quản lý đạt được, mà còn ở khả năng đứng vững trước sự kiểm chứng của pháp luật ngay từ thời điểm ban hành.
Trong khu vực tư nhân, mỗi quyết định là sự tồn tại của chính doanh nghiệp. Nhưng trong khu vực công, tác động rộng hơn nhiều. Một quyết định hành chính, một chính sách hay một dự án đầu tư công có thể ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích hợp pháp của người dân, môi trường đầu tư quốc gia, hiệu quả sử dụng nguồn lực xã hội và uy tín của bộ máy nhà nước. Vì vậy, tham vấn pháp lý hoặc cơ chế phản biện độc lập không phải là sự thận trọng quá mức. Đó là biểu hiện của một nền quản trị biết tự kiểm soát mình.
Nếu mỗi quyết định khi ban hành đều được soi chiếu bằng pháp luật, có lẽ xã hội sẽ có ít tranh chấp hơn, ít khiếu kiện hơn, ít cuộc thanh tra, kiểm tra, kiểm toán hơn và cũng ít nguồn lực phải dành cho việc sửa chữa những hậu quả đáng lẽ có thể phòng ngừa, ngăn chặn. Bởi suy cho cùng, điều làm nên một nền quản trị công hiện đại không nằm ở số lượng văn bản ban hành hay tốc độ đưa ra quyết định. Điều tạo nên khác biệt là khả năng bảo đảm rằng quyền lực luôn được kiểm soát thận trọng trước khi thực thi.
Cuộc tổng rà soát hệ thống pháp luật trên phạm vi cả nước và việc ban hành Nghị quyết số 66-NQ/TW gần như diễn ra trong cùng một giai đoạn không phải là sự trùng hợp. Cả hai phản ánh một định hướng nhất quán: chất lượng của mỗi quyết định công không chỉ được đánh giá ở mục tiêu quản lý đạt được, mà còn ở khả năng đứng vững trước sự kiểm chứng của pháp luật ngay từ thời điểm ban hành.
Trong khu vực tư nhân, mỗi quyết định là sự tồn tại của chính doanh nghiệp. Nhưng trong khu vực công, tác động rộng hơn nhiều. Một quyết định hành chính, một chính sách hay một dự án đầu tư công có thể ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích hợp pháp của người dân, môi trường đầu tư quốc gia, hiệu quả sử dụng nguồn lực xã hội và uy tín của bộ máy nhà nước. Vì vậy, tham vấn pháp lý hoặc cơ chế phản biện độc lập không phải là sự thận trọng quá mức. Đó là biểu hiện của một nền quản trị biết tự kiểm soát mình.
Nếu mỗi quyết định khi ban hành đều được soi chiếu bằng pháp luật, có lẽ xã hội sẽ có ít tranh chấp hơn, ít khiếu kiện hơn, ít cuộc thanh tra, kiểm tra, kiểm toán hơn và cũng ít nguồn lực phải dành cho việc sửa chữa những hậu quả đáng lẽ có thể phòng ngừa, ngăn chặn. Bởi suy cho cùng, điều làm nên một nền quản trị công hiện đại không nằm ở số lượng văn bản ban hành hay tốc độ đưa ra quyết định. Điều tạo nên khác biệt là khả năng bảo đảm rằng quyền lực luôn được kiểm soát thận trọng trước khi thực thi.
Tài liệu tham khảo
[1] Tòa án nhân dân tối cao, Báo cáo công tác 6 tháng đầu năm 2025; số liệu được công bố trong bài “Tòa án đã tuyên thu hồi trên 32.399 tỷ đồng trong 71 vụ án kinh tế, tham nhũng”, Tạp chí Tòa án nhân dân, ngày 04/5/2025.
[2] Thanh tra Chính phủ, “Ban Tiếp công dân Trung ương tổ chức Hội nghị tổng kết công tác năm 2024, triển khai nhiệm vụ năm 2025”, ngày 05/12/2024.
[3] Chính phủ, chỉ đạo về tổ chức thực hiện tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, năm 2026.
[4] Thủ tướng Chính phủ, chỉ đạo xử lý triệt để tình trạng chậm ban hành văn bản quy định chi tiết luật, pháp lệnh, nghị quyết; trong đó yêu cầu thực hiện Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị và Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026.
[5] Bộ Chính trị, Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
_________
Tư Pháp Việt Nam
[2] Thanh tra Chính phủ, “Ban Tiếp công dân Trung ương tổ chức Hội nghị tổng kết công tác năm 2024, triển khai nhiệm vụ năm 2025”, ngày 05/12/2024.
[3] Chính phủ, chỉ đạo về tổ chức thực hiện tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, năm 2026.
[4] Thủ tướng Chính phủ, chỉ đạo xử lý triệt để tình trạng chậm ban hành văn bản quy định chi tiết luật, pháp lệnh, nghị quyết; trong đó yêu cầu thực hiện Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị và Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026.
[5] Bộ Chính trị, Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
_________
Tư Pháp Việt Nam
XEM THÊM
“Nhà để ở” và tầm nhìn thủ đô 100 năm
(TPVN) - Chiều 19/5/2026, tại buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ và các bộ, ngành về phát triển nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh một thông điệp đáng chú ý: “Nhà là để ở, không phải để kinh doanh, để tích sản.”
“Cửa sổ cải cách” và quyết tâm chính trị sau Điều 19 Nghị quyết 66.16/2026/NQ-CP
(TPVN) - Việc cho phép nghị quyết được ưu tiên áp dụng so với các văn bản hiện hành đòi hỏi sự thống nhất trong nhận thức và vận dụng giữa các cơ quan, nếu không sẽ phát sinh nguy cơ áp dụng không đồng bộ.
Chọn hình phạt hay tha thứ - Tư pháp hình sự và vai trò biện hộ của luật sư
(TPVN) - Giữa hai cực trừng phạt và khoan dung, tư pháp hình sự không chỉ là công cụ bảo vệ trật tự xã hội, mà còn là phép thử đối với giới hạn nhân văn của pháp luật. Trong khoảng không mong manh ấy, vai trò của luật sư không dừng lại ở việc bào chữa, mà chính là giữ cho công lý không đánh mất tính nhân bản, nhân văn.
Công lý đến muộn – và những khoảng trống không thể lấp đầy
(TPVN) - Công lý, nếu chỉ đến để xác nhận đúng – sai sau khi mọi thứ đã khép lại, liệu còn giữ được ý nghĩa trọn vẹn của nó? Bởi có những mất mát, một khi đã xảy ra, thì ngay cả công lý cũng không thể mang trở lại.
Đại biểu Quốc hội: từ vị trí đại diện đến một nghề chính trị chuyên nghiệp tại Việt Nam
(TPVN) - Cùng với sự phát triển của nhà nước pháp quyền và yêu cầu ngày càng cao của quản trị quốc gia, vai trò của đại biểu Quốc hội đang thay đổi sâu sắc. Từ một vị trí đại diện chính trị mang tính danh dự hoặc kiêm nhiệm dần trở thành một nghề chính trị chuyên nghiệp.
Phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới: Tầm nhìn của Nghị quyết 80-NQ/TW
(TPVN) - Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng và khẳng định vị thế quốc gia, văn hóa ngày càng được nhìn nhận như một nguồn lực chiến lược. Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam không chỉ đặt ra những định hướng quan trọng cho lĩnh vực văn hóa mà còn phản ánh tầm nhìn dài hạn về mô hình phát triển dựa trên nền tảng giá trị, bản sắc và sức mạnh mềm của dân tộc.
