Đi qua những cuộc đời yếu thế

(TPVN) - Có những lúc, tôi nhận ra mình đang sống trong rất nhiều cuộc đời cùng lúc. Tôi nhìn thế giới qua đôi mắt run rẩy của người khác, cảm nhận nỗi đau không thuộc về mình, nhưng lại in dấu trong suy nghĩ của tôi rất lâu. Và chính điều đó làm nên ý nghĩa sâu xa của nghề biện hộ.

Tôi đã từng tin rằng mình hiểu rõ thế nào là “người yếu thế”. Đó là những con người nghèo khó, ít học, không có điều kiện tiếp cận luật sư, không đủ tiền để tự vệ trước những thủ tục pháp lý phức tạp và lạnh lùng. Cách nghĩ ấy không sai, nhưng càng đi lâu trong nghề biện hộ, tôi càng nhận ra nó chỉ mới chạm đến bề mặt của sự thật. Bởi yếu thế, rốt cuộc, không phải là một thân phận cố định, mà là một trạng thái rất mong manh của con người khi đứng trước biến cố của nhân sinh.

Người yếu thế có thể là bất kỳ ai. Là một bác sĩ từng quen với ánh đèn phòng mổ, nay đứng lặng trước ánh nhìn nghi ngờ của xã hội. Là một chính trị gia từng phát biểu trước hàng nghìn người, nhưng khi đối diện điều tra, chỉ còn đủ sức nói rất khẽ, như sợ mỗi lời đều có thể trở thành bằng chứng chống lại chính mình. Là một doanh nhân từng quyết đoán trên thương trường, nhưng bỗng lạc lối giữa những quy định pháp luật thay đổi nhanh hơn tư duy quản trị. Là một người đứng đầu, một chủ tịch, từng được vây quanh bởi lòng trung thành, để rồi một ngày nhận ra chính người thân tín nhất đã đẩy mình vào vòng xoáy tố tụng. Khi ấy, tất cả đều giống nhau ở một điểm: họ cô độc. Và chính bởi sự cô độc ấy, họ vô tình trở thành một người yếu thế.

Tôi còn nhớ rất rõ ánh mắt của một bác sĩ khi ông kể về ca điều trị đã đeo bám ông suốt nhiều năm. Đó không phải ánh mắt của một người sợ mất danh tiếng, mà là ánh mắt của một con người bị dày vò bởi câu hỏi: “Nếu được làm lại, liệu tôi có thể làm khác đi không?” Khoa học y khoa không cho phép sự tuyệt đối, nhưng dư luận thì không chấp nhận vùng xám. Trước ranh giới ấy, ông không còn là người chữa bệnh, mà trở thành người cần được bảo vệ. Trong khoảnh khắc ấy, tôi hiểu rằng tri thức không miễn trừ được nỗi sợ hãi rất người của ông.

Có lần, tôi ngồi đối diện với một chính trị gia trong căn phòng nhỏ, rất khác với những không gian quyền lực mà ông từng quen. Ông nói với tôi bằng giọng trầm và chậm, như thể mỗi từ đều đã được cân nhắc đến mức mỏi mệt. Quyền lực, khi còn trong tay, là vỏ bọc. Nhưng khi bị đặt dưới ánh sáng điều tra, nó trở thành gánh nặng. Mọi quyết định trong quá khứ đều có thể bị bóc tách, cắt rời khỏi bối cảnh, và phán xét bằng những tiêu chuẩn của hiện tại. Tôi nhìn thấy ở ông không phải một con người đầy quyền lực, mà là một cá nhân đang cố giữ lại phẩm giá trong cơn bão định kiến.

Những doanh nhân tìm đến tôi thường mang theo sự hoang mang rất đặc biệt. Họ không kêu oan một cách tuyệt đối, cũng không hoàn toàn nhận lỗi. Họ chỉ không hiểu vì sao những gì từng được coi là bình thường, thậm chí hợp lý, nay lại trở thành rủi ro pháp lý. Pháp luật không sai, nhưng tốc độ thay đổi của nó đôi khi vượt quá khả năng thích nghi của con người. Khi bị cuốn vào vòng lao lý, họ mới nhận ra rằng thành công không bảo vệ được ai trước sự nghiêm khắc của hệ thống. Trong khoảnh khắc ấy, họ yếu thế không vì thiếu tiền, mà vì thiếu thời gian để kịp hiểu và điều chỉnh.

Và đau lòng nhất, có lẽ là những người đứng đầu bị phản bội. Khi một chữ ký, một niềm tin đặt sai chỗ, đủ để đẩy cả một cuộc đời vào vòng xoáy tố tụng. Quyền lực từng giúp họ quyết định nhanh, nay lại khiến họ bị nghi ngờ nhiều hơn, bị soi xét kỹ hơn. Trong phòng làm việc của tôi, họ không còn là “người lãnh đạo”, mà là một con người đang cố níu giữ chút niềm tin còn sót lại vào người khác – và vào chính mình.

Những lúc ấy, tôi thường tự hỏi: điều gì giữ tôi ở lại với nghề biện hộ, giữa bao áp lực, nghi kỵ và cô đơn?

Câu trả lời không nằm ở những điều khoản được trích dẫn trôi chảy, cũng không chỉ nằm ở những lập luận sắc bén trước tòa. Nó bắt đầu từ việc lắng nghe. Lắng nghe bằng sự kiên nhẫn, bằng sự tôn trọng, và bằng cả im lặng khi cần. Có những câu chuyện thân chủ kể ra không nhằm tìm một lời bào chữa, mà chỉ để được thừa nhận rằng nỗi đau của họ là có thật. Trong khoảnh khắc ấy, người luật sư không chỉ là người hành nghề, mà là người được chọn để giữ một phần rất riêng tư của đời người.

Nghề biện hộ, suy cho cùng, không thể chỉ là nghề của lý trí. Nếu thiếu cảm thông, luật sư sẽ chỉ nhìn thấy vụ việc. Khi có cảm thông, luật sư mới nhìn thấy con người trong vụ việc ấy – với tất cả những mâu thuẫn, sai lầm, nỗi sợ và khát vọng được hiểu. Chính từ đó, những quyền và lợi ích bị che khuất mới dần lộ diện, không phải bằng sự đối đầu gay gắt, mà bằng một quá trình bền bỉ, thận trọng và đầy nhân tính.

Tôi không đếm được mình đã đi qua bao nhiêu cuộc đời yếu thế. Chỉ biết rằng, mỗi câu chuyện thân chủ trao cho tôi là một món quà – dù nó được gói trong đau khổ, nước mắt và cả sự tuyệt vọng. Nghề biện hộ không cho tôi hào quang rực rỡ, cũng không hứa hẹn sự giàu có dễ thấy. Thứ nó mang lại là một dạng hạnh phúc rất lặng: hạnh phúc của người được tin cậy khi người khác không còn biết tin vào ai; hạnh phúc của người được ngồi lắng nghe một đời người đang chao đảo; hạnh phúc của việc biết rằng sự hiện diện của mình đã khiến ai đó bớt cô đơn hơn trong đoạn đường khó nhất.

Có những lúc, tôi nhận ra mình đang sống trong rất nhiều cuộc đời cùng lúc. Tôi nhìn thế giới qua đôi mắt run rẩy của người khác, cảm nhận nỗi đau không thuộc về mình, nhưng lại in dấu trong suy nghĩ của tôi rất lâu. Và chính điều đó làm nên ý nghĩa sâu xa của nghề biện hộ. Không phải vì tôi giỏi hơn, mà vì tôi được đi cùng con người ở những đoạn tận cùng của sự mong manh.

Đi qua những cuộc đời yếu thế, tôi học được cách khiêm nhường trước số phận, học được lòng biết ơn với những thân chủ đã tin tưởng trao cho tôi câu chuyện đời họ. Họ không chỉ cần tôi bảo vệ, mà chính họ đã làm giàu thêm cho đời sống tinh thần của tôi, giúp tôi hiểu sâu hơn về con người, về giới hạn của quyền lực, và về giá trị của lòng nhân ái.

Và có lẽ, đó là lý do tôi vẫn ở lại với nghề. Bởi mỗi lần đi qua một cuộc đời yếu thế, tôi không chỉ giúp ai đó vững vàng hơn, mà còn thấy chính mình như được sống thêm – sống sâu hơn, chậm hơn, cả trong những cuộc đời rất khác.
-
Luật sư Lưu Tiến Dũng
Chánh Văn phòng Hãng luật La Défense

Nghề điều tra trong án có Luật sư - Áp lực tìm sự thật khách quan đến từ cả hai phía

(TPVN) - Sự hiện diện của luật sư vừa là cơ chế kiểm soát cần thiết, vừa là một thách thức nghề nghiệp, buộc điều tra viên phải làm việc cẩn trọng hơn, bản lĩnh hơn và minh bạch hơn trong từng bước đi. Chính vì khác biệt ấy, chúng tôi không dễ chia sẻ bằng lời, nhưng lại có thể thấu cảm cho những cái khó của nhau.

Tự do cho những Người ở lại – Lời bào chữa đâu chỉ dành cho người ra đi

(TPVN) - Tự do, hóa ra, không chỉ là mở được một cánh cửa phòng giam. Tự do đôi khi là mở được cánh cửa trong ánh nhìn của người đời.

Đắng, cay, ngọt, bùi… Nghề Biện hộ - Hành trình qua muôn kiếp nhân sinh

(LS.LTD) - Nghề biện hộ, suy cho cùng, không chỉ là một công việc. Nó là hành trình để học cách hiểu thấu rồi điều chỉnh chính mình khi phải đi qua muôn kiếp nhân sinh.

Đà Lạt và những niềm không tên – Khi những tùy nghi vô tình tước đi Công lý

(TPVN) - Nếu luật sư là người mất niềm tin thì ai sẽ giữ niềm tin cho những người yếu thế? Và nếu một ngày họ bị lạc lối trong những vòng xoay, thì nền pháp quyền biết dựa vào đâu? Bảo vệ quyền bào chữa chính là bảo vệ công lý. Mà công lý đâu thể bắt đầu từ những tùy nghi?

Nghề tranh tụng và tiếng nói từ Trái tim – Bản ngã của người đi tìm Công lý

(LS.LTD) - Trong thế giới pháp đình, nơi từng câu chữ đều có thể định đoạt số phận con người, có một thứ không ghi trong điều luật nhưng lại dẫn lối cho người luật sư: tiếng nói của trái tim. Đó là thứ khiến họ dám đối mặt với những cáo buộc lạnh lùng, để nói thay cho những thân phận yếu thế, để giữ lấy phần nhân bản trong công lý. Bởi với người làm nghề tranh tụng, luận lý là vũ khí – nhưng nội lực phải đến từ trái tim.

Nghề tranh tụng: Cân bằng và đối diện với sự quay lưng…để bước tiếp

(LS.LTD) - Nghề tranh tụng là đỉnh cao của luật sư nhưng cũng là nơi áp lực khốc liệt nhất, bởi mỗi lời biện hộ đều đánh đổi bằng sức lực, cảm xúc và cả sự bình yên trong đời sống cá nhân. Nhưng khi cơn bão tố tụng qua đi, điều còn lại nhiều khi không phải tri ân, mà là sự quay lưng lạnh lùng…đến lạ.