(TPVN) - Điều quan trọng nhất đối với những người làm nghề luật không phải là chạy theo tiếng ồn của dư luận, mà là giữ được sự tỉnh táo để phân biệt giữa nghi ngờ và chứng cứ, giữa chỉ trích và kết tội, giữa cảm xúc và pháp luật.
Những ngày gần đây, tôi tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho thân chủ là giám đốc một doanh nghiệp dần trở thành tâm điểm của dư luận. Cơ quan điều tra đang tiến hành xác minh, làm rõ vụ việc theo trình tự. Trong khi đó, báo chí, mạng xã hội và các diễn đàn công cộng liên tục đăng tải thông tin, bình luận, phân tích, nhận định và chỉ trích với cường độ cao. Tất nhiên điều đó không có gì khó hiểu.
Bất cứ sự việc nào gây thiệt hại cho nhiều người, tác động đến lợi ích xã hội hoặc làm tổn thương niềm tin của công chúng đều sẽ thu hút sự quan tâm đặc biệt. Những người bị ảnh hưởng có quyền bức xúc. Công luận có quyền đặt câu hỏi. Báo chí có quyền phản ánh. Nhưng giữa quyền được bày tỏ quan điểm và quyền được kết tội một con người là hai câu chuyện hoàn toàn khác nhau.
Trong nhiều năm hành nghề luật sư, tôi nhận thấy một hiện tượng ngày càng phổ biến: mỗi khi xuất hiện một vụ việc lớn, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính, bất động sản, đầu tư hay kinh doanh, xã hội thường hình thành một “phiên tòa dư luận” trước khi các cơ quan tiến hành tố tụng hoàn thành công việc của mình. Ở phiên tòa đó, chứng cứ thường không quan trọng bằng cảm xúc. Quy trình tố tụng không quan trọng bằng những đoạn video được chia sẻ hàng nghìn lần. Những bình luận đôi khi có sức nặng hơn cả nhiều thùng tài liệu đang được thẩm tra, xác minh. Người bị tố giác rất nhanh chóng trở thành người có tội. Và không ít trường hợp, bản án của đám đông được tuyên từ rất lâu trước khi cáo trạng ban hành.
Tôi không viết những dòng này để bảo vệ bất kỳ sai phạm nào. Nếu một cá nhân hay doanh nghiệp có hành vi vi phạm pháp luật thì họ phải chịu trách nhiệm . Đó là nguyên tắc tất yếu của một xã hội văn minh. Nhưng trách nhiệm pháp lý phải được xác định bằng chứng cứ, bằng quy trình tố tụng và bằng phán quyết của cơ quan có thẩm quyền. Không phải bằng số lượng bình luận hay mức độ phẫn nộ của đám đông.
Thực tế cho thấy, rất nhiều người đang vô tình đồng nhất hai khái niệm hoàn toàn khác biệt. Một là sự thất vọng về đạo đức. Hai là trách nhiệm pháp lý. Một doanh nhân có thể bị chỉ trích vì những quyết định kinh doanh sai lầm. Một quản lý có thể bị phê phán vì năng lực điều hành yếu kém. Một doanh nghiệp có thể vì bê bối mà đánh mất niềm tin của khách hàng. Nhưng tất cả những điều đó không đồng nghĩa với tội phạm. Trong nhà nước pháp quyền, không ai bị coi là có tội chỉ vì họ bị ghét bỏ. Không ai bị coi là có tội chỉ vì họ bị nhiều người chỉ trích hoặc vì dư luận tin rằng họ có tội.
Nguyên tắc suy đoán vô tội được xây dựng chính từ nhận thức đó.
Có người từng hỏi tôi rằng: “Nếu cuối cùng người đó thực sự có tội thì sao?”. Câu trả lời rất đơn giản. Nếu có tội, họ phải chịu trách nhiệm. Nếu gây thiệt hại, họ phải bồi thường. Nếu hành vi đủ yếu tố cấu thành tội phạm, họ phải chịu hình phạt theo quy định. Nhưng sự trừng phạt đó phải đến từ bản án của Tòa, chứ không phải sự phẫn nộ của đám đông. Bởi nếu ngày hôm nay chúng ta chấp nhận việc thay thế chứng cứ bằng cảm xúc, thay thế điều tra bằng suy diễn và thay thế bản án bằng những lời chỉ trích, thì ngày mai bất kỳ ai trong chúng ta cũng có thể trở thành nạn nhân.
Điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất không phải là những lời chỉ trích ngoài kia. Điều khiến tôi suy nghĩ là một câu hỏi khác. Nếu một trong những người đang lên án mạnh mẽ nhất hôm nay bất ngờ rơi vào hoàn cảnh tương tự ngày mai, họ sẽ mong muốn điều gì? Liệu họ có mong muốn được lắng nghe? Liệu họ có mong muốn được giải thích? Liệu họ có mong muốn cơ quan điều tra đánh giá vụ việc bằng chứng cứ thay vì cảm xúc? Liệu họ có mong muốn được xét xử bởi pháp luật thay vì mạng xã hội? Tôi tin rằng câu trả lời là có. Bởi được đối xử công bằng là một nhu cầu tự nhiên.
Khi đứng ngoài, người ta thường mong muốn sự trừng phạt diễn ra thật nhanh. Nhưng khi trở thành người trong cuộc, điều đầu tiên người ta tìm kiếm lại là công lý. Điều đó giải thích vì sao vai trò của luật sư đôi khi trở nên cô độc trong những vụ việc thu hút sự quan tâm đặc biệt của xã hội. Luật sư không được phép hành động theo cảm xúc của đám đông. Luật sư cũng không được phép đồng nhất phẫn nộ với sự thật khách quan. Nghề luật đòi hỏi sự bình tĩnh ngay cả khi mọi người xung quanh đều đang nóng giận; đòi hỏi sự thận trọng ngay cả khi kết luận dường như đã quá rõ ràng; và đòi hỏi sự tôn trọng pháp luật ngay cả khi điều đó không đạt được đồng thuận của số đông.
Suy cho cùng, thượng tôn pháp luật không phải là khẩu hiệu dành cho những thời điểm thuận lợi. Giá trị thực sự của nó chỉ được kiểm chứng khi cảm xúc tập thể lên cao và sức ép dư luận trở nên mạnh mẽ nhất. Bởi nhà nước pháp quyền không được xây dựng để bảo vệ những người được yêu mến. Nhà nước pháp quyền được xây dựng để bảo đảm rằng ngay cả những người đang bị chỉ trích nhiều nhất vẫn được hưởng đầy đủ các quyền mà pháp luật quy định. Đó không phải là đặc ân. Đó là nền tảng của công lý. Và cũng là thước đo quan trọng nhất của một xã hội văn minh.
-
Luật sư LƯU TIẾN DŨNG
Hãng luật La Défense
XEM THÊM
Phòng cung số 09
(TPVN) - Trong căn phòng rộng chưa đầy mười mét vuông ấy, điều ám ảnh nhất không phải những bức tường hay song sắt, mà là cảm giác mong manh giữa ranh giới của tự do và sự trừng phạt.
Đi qua những cuộc đời yếu thế
(TPVN) - Có những lúc, tôi nhận ra mình đang sống trong rất nhiều cuộc đời cùng lúc. Tôi nhìn thế giới qua đôi mắt run rẩy của người khác, cảm nhận nỗi đau không thuộc về mình, nhưng lại in dấu trong suy nghĩ của tôi rất lâu. Và chính điều đó làm nên ý nghĩa sâu xa của nghề biện hộ.
.jpg)
Nghề điều tra trong án có Luật sư - Áp lực tìm sự thật khách quan đến từ cả hai phía
(TPVN) - Sự hiện diện của luật sư vừa là cơ chế kiểm soát cần thiết, vừa là một thách thức nghề nghiệp, buộc điều tra viên phải làm việc cẩn trọng hơn, bản lĩnh hơn và minh bạch hơn trong từng bước đi. Chính vì khác biệt ấy, chúng tôi không dễ chia sẻ bằng lời, nhưng lại có thể thấu cảm cho những cái khó của nhau.
Tự do cho những Người ở lại – Lời bào chữa đâu chỉ dành cho người ra đi
(TPVN) - Tự do, hóa ra, không chỉ là mở được một cánh cửa phòng giam. Tự do đôi khi là mở được cánh cửa trong ánh nhìn của người đời.
Đắng, cay, ngọt, bùi… Nghề Biện hộ - Hành trình qua muôn kiếp nhân sinh
(LS.LTD) - Nghề biện hộ, suy cho cùng, không chỉ là một công việc. Nó là hành trình để học cách hiểu thấu rồi điều chỉnh chính mình khi phải đi qua muôn kiếp nhân sinh.
Đà Lạt và những niềm không tên – Khi những tùy nghi vô tình tước đi Công lý
(TPVN) - Nếu luật sư là người mất niềm tin thì ai sẽ giữ niềm tin cho những người yếu thế? Và nếu một ngày họ bị lạc lối trong những vòng xoay, thì nền pháp quyền biết dựa vào đâu? Bảo vệ quyền bào chữa chính là bảo vệ công lý. Mà công lý đâu thể bắt đầu từ những tùy nghi?
