Nghề điều tra trong án có Luật sư - Áp lực tìm sự thật khách quan đến từ cả hai phía

(TPVN) - Sự hiện diện của luật sư vừa là cơ chế kiểm soát cần thiết, vừa là một thách thức nghề nghiệp, buộc điều tra viên phải làm việc cẩn trọng hơn, bản lĩnh hơn và minh bạch hơn trong từng bước đi. Chính vì khác biệt ấy, chúng tôi không dễ chia sẻ bằng lời, nhưng lại có thể thấu cảm cho những cái khó của nhau.

Mấy ngày qua, tôi tham gia làm việc với tư cách người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người bị tố giác tại Công an Hà Nội – một địa bàn đặc biệt, nơi nhịp sống đô thị luôn song hành cùng những áp lực nặng nề về trật tự, an ninh. Với một luật sư tranh tụng, không phải lần đầu bước chân vào cơ quan điều tra, nhưng mỗi lần trở lại vẫn mang theo cảm giác rất khác: sự lặng lẽ, căng thẳng và ý thức rõ ràng về trách nhiệm của từng con người trong căn phòng làm việc khép kín ấy.

Từ sáng sớm đến khuya muộn, các điều tra viên gần như không rời bàn. Phiên hỏi – đáp nối tiếp nhau. Hồ sơ được mở ra, đối chiếu, ghi chép, rà soát. Áp lực tiến độ hiện hữu trong từng câu hỏi. Áp lực không bỏ lọt tội phạm, không làm oan người vô tội, áp lực giữ gìn sự bình yên cho xã hội – tất cả đè nặng lên vai những con người vốn ít khi được nhắc tên sau ánh hào quang của các bản án.

Nhìn những chồng hồ sơ dày, đóng dấu của Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát, xếp ngay ngắn trên bàn làm việc, tôi cảm nhận rõ sức nặng của nghề điều tra. Đó không chỉ là lao động trí óc hay thể lực, mà là một cuộc đấu bền bỉ về tinh thần. Phải đủ tỉnh táo để không bị cảm xúc chi phối, đủ cứng rắn để đối diện với những quanh co, né tránh, và cũng đủ nhân văn để không quên rằng, đằng sau mỗi tập hồ sơ là những số phận, những cuộc đời.

Mỗi nghề – mỗi nghiệp đều có những nỗi niềm riêng. Nghề hỏi – đáp cũng vậy. Có những thời điểm căng thẳng đến mức chỉ một chi tiết nhỏ cũng có thể làm thay đổi toàn bộ hướng tiếp cận vụ việc. Có những ngày làm việc kéo dài, khi người trong cuộc gần như cạn kiệt năng lượng, nhưng vẫn phải tiếp tục vì trách nhiệm không cho phép dừng lại.

Luật sư và điều tra viên đứng ở hai vị trí khác nhau trong tiến trình tố tụng, với những thiên chức không trùng lặp. Một bên đi tìm sự thật để xử lý đúng người, đúng tội, đúng pháp luật. Một bên đi tìm những khoảng trống của chứng cứ, những chi tiết chưa được làm rõ, để bảo vệ quyền con người và bảo đảm rằng công lý không bị giản lược thành những suy đoán vội vàng.

Đặc biệt trong những vụ việc có luật sư tham gia ngay từ giai đoạn xác minh, áp lực đối với điều tra viên dường như được nhân lên. Mỗi câu hỏi phải được cân nhắc kỹ hơn, mỗi trình tự, thủ tục đều phải chuẩn mực, chặt chẽ và sẵn sàng được soi chiếu lại. Không chỉ là áp lực hoàn thành nhiệm vụ, mà còn là áp lực bảo đảm tính hợp pháp, khách quan của từng hành vi tố tụng. Sự hiện diện của luật sư vừa là cơ chế kiểm soát cần thiết, vừa là một thách thức nghề nghiệp, buộc điều tra viên phải làm việc cẩn trọng hơn, bản lĩnh hơn và minh bạch hơn trong từng bước đi. Chính vì khác biệt ấy, chúng tôi không dễ chia sẻ bằng lời, nhưng lại có thể thấu cảm cho những cái khó của nhau.

Ba buổi xác minh đầu tiên trôi qua tương đối thuận lợi. Thân chủ của tôi hợp tác, trình bày rõ ràng, không né tránh. Tôi làm tròn vai trò của mình trong việc bảo vệ các quyền tố tụng cơ bản, kiểm soát trình tự hỏi – đáp và kịp thời ghi nhận những điểm cần làm rõ thêm. Tuy nhiên, với người đã đi đủ lâu trong nghề, tôi hiểu rằng chặng đường phía trước hiếm khi bằng phẳng. Tôi buộc phải đoán trước những chứng cứ tiếp theo sẽ được thu thập ra sao, hay tình tiết nào có thể trở nên bất lợi. Từ đó tiếp tục rà soát những gì còn thiếu, những gì cần bổ sung, và chuẩn bị cho thân chủ tâm thế vững vàng để đối diện với mọi khả năng xấu nhất.

Giữa một phiên hỏi – đáp kéo dài, tôi chợt ngẩng đầu nhìn ra ngoài cửa sổ phòng làm việc. Trụ sở Cơ quan điều tra mới xây khang trang, bề thế và chuyên nghiệp. Ngoài kia, những hàng cây xanh vừa trồng, tán lá còn thưa, để ánh nắng tràn xuống sân một cách mênh mông. Ánh nắng ấy không gay gắt, chỉ lặng lẽ trải dài, như một sự hiện diện bền bỉ của thời gian.

Khoảnh khắc ấy, tôi nghĩ nhiều đến phận người trong tố tụng. Người bị tố giác, người tố giác, điều tra viên, kiểm sát viên, luật sư – mỗi người một vị trí, một vai trò, nhưng đều đứng chung trong một không gian pháp lý, nơi sự thật là đích đến cuối cùng. Có những nỗi lo không thể nói thành lời. Có những áp lực chỉ người trong cuộc mới hiểu. Và cũng có những lúc, mọi lý lẽ dường như lùi lại, nhường chỗ cho những suy tư rất người, rất lương tri.

Đi rồi mới hiểu: trời thưa ai nấy dạ. Những điều xấu xa, mờ ám, dù được che đậy kỹ lưỡng đến đâu, có thể qua mắt người đời trong chốc lát, nhưng khó có thể vượt qua lẽ công bằng. Lưới trời rộng, tuy thưa, mà khó lọt. Không phải lúc nào sự thật cũng dễ tìm, nhưng nó có cách của riêng mình để xuất hiện.

Nên làm luật sư trong tố tụng hình sự, tôi nghĩ điều quan trọng nhất không phải là thắng hay thua trong một vụ việc cụ thể, mà là đã làm tròn phần việc của mình đến đâu. Phần còn lại, sau mọi nỗ lực của con người, đôi khi không nằm trong tầm kiểm soát của bất kỳ ai, mà thuộc về sự công bằng của tạo hóa.
-
Luật sư Lưu Tiến Dũng
Chánh Văn phòng Hãng luật La Défense
 

Đi qua những cuộc đời yếu thế

(TPVN) - Có những lúc, tôi nhận ra mình đang sống trong rất nhiều cuộc đời cùng lúc. Tôi nhìn thế giới qua đôi mắt run rẩy của người khác, cảm nhận nỗi đau không thuộc về mình, nhưng lại in dấu trong suy nghĩ của tôi rất lâu. Và chính điều đó làm nên ý nghĩa sâu xa của nghề biện hộ.

Tự do cho những Người ở lại – Lời bào chữa đâu chỉ dành cho người ra đi

(TPVN) - Tự do, hóa ra, không chỉ là mở được một cánh cửa phòng giam. Tự do đôi khi là mở được cánh cửa trong ánh nhìn của người đời.

Đắng, cay, ngọt, bùi… Nghề Biện hộ - Hành trình qua muôn kiếp nhân sinh

(LS.LTD) - Nghề biện hộ, suy cho cùng, không chỉ là một công việc. Nó là hành trình để học cách hiểu thấu rồi điều chỉnh chính mình khi phải đi qua muôn kiếp nhân sinh.

Đà Lạt và những niềm không tên – Khi những tùy nghi vô tình tước đi Công lý

(TPVN) - Nếu luật sư là người mất niềm tin thì ai sẽ giữ niềm tin cho những người yếu thế? Và nếu một ngày họ bị lạc lối trong những vòng xoay, thì nền pháp quyền biết dựa vào đâu? Bảo vệ quyền bào chữa chính là bảo vệ công lý. Mà công lý đâu thể bắt đầu từ những tùy nghi?

Nghề tranh tụng và tiếng nói từ Trái tim – Bản ngã của người đi tìm Công lý

(LS.LTD) - Trong thế giới pháp đình, nơi từng câu chữ đều có thể định đoạt số phận con người, có một thứ không ghi trong điều luật nhưng lại dẫn lối cho người luật sư: tiếng nói của trái tim. Đó là thứ khiến họ dám đối mặt với những cáo buộc lạnh lùng, để nói thay cho những thân phận yếu thế, để giữ lấy phần nhân bản trong công lý. Bởi với người làm nghề tranh tụng, luận lý là vũ khí – nhưng nội lực phải đến từ trái tim.

Nghề tranh tụng: Cân bằng và đối diện với sự quay lưng…để bước tiếp

(LS.LTD) - Nghề tranh tụng là đỉnh cao của luật sư nhưng cũng là nơi áp lực khốc liệt nhất, bởi mỗi lời biện hộ đều đánh đổi bằng sức lực, cảm xúc và cả sự bình yên trong đời sống cá nhân. Nhưng khi cơn bão tố tụng qua đi, điều còn lại nhiều khi không phải tri ân, mà là sự quay lưng lạnh lùng…đến lạ.