Đà Lạt và những niềm không tên – Khi những tùy nghi vô tình tước đi Công lý

(TPVN) - Nếu luật sư là người mất niềm tin thì ai sẽ giữ niềm tin cho những người yếu thế? Và nếu một ngày họ bị lạc lối trong những vòng xoay, thì nền pháp quyền biết dựa vào đâu? Bảo vệ quyền bào chữa chính là bảo vệ công lý. Mà công lý đâu thể bắt đầu từ những tùy nghi?

Sáng nay, Hà Nội trở lạnh. Cái lạnh đầu đông miền Bắc không ồn ào, nhưng len vào từng hơi thở. Trong khoảnh khắc ấy, khi một ấm trà vừa được rót, tin nhắn từ đồng nghiệp tại Đà Lạt gửi về đã kéo suy nghĩ tôi sang một vùng tối khác – nơi pháp luật, đôi khi, chưa kịp hiện diện như lẽ ra phải vậy.

Thân chủ của chúng tôi – một người phụ nữ vừa bị di lý từ Lạng Sơn vào Lâm Đồng hai ngày trước. Luật sư đã khẩn trương bay chuyến sớm nhất, mang theo hồ sơ, sẵn sàng thực hiện quyền bào chữa trong buổi làm việc đầu tiên. Bởi chúng tôi hiểu, với người bị tước tự do, giờ đầu tiên luôn là giờ của định mệnh.

Nhưng cánh cửa cơ quan điều tra không chỉ lạnh vì mưa Đà Lạt. Trước lời đề nghị tiếp nhận hồ sơ, câu trả lời sau hơn nửa giờ “xin ý kiến thủ trưởng” là: “Không nhận. Muốn gửi thì gửi bưu điện. Khiếu nại thì khiếu nại.” Một lời đáp ngắn, bình thản, mà đủ sức đóng băng hy vọng của thân nhân người đang cần luật pháp che chở nhất.

Tư pháp Việt Nam đã ghi nhận rõ ràng: người bị buộc tội có quyền nhờ luật sư ngay từ khi bị tạm giữ. Quyền đó không phải đặc ân. Không phải sự “cho phép” mang tính thiện chí. Đó là trụ cột chính yếu của một nền tư pháp văn minh. Thế nhưng ở không ít nơi, khi luật sư đưa tay chạm vào cánh cửa pháp lý, câu trả lời đôi khi vẫn là sự lạnh lùng.

Không phải do chủ trương. Không phải vì luật thiếu. Mà vì thói quen quyền lực – thứ hình thành qua năm tháng, đủ lâu để khiến một quyền hiển nhiên trở thành điều tùy nghi, và tùy tiện. Chúng tôi không đổ lỗi cho từng cán bộ. Họ có áp lực của công việc, chỉ tiêu và trách nhiệm phá án. Nhưng áp lực nghề nghiệp không thể là lý do để hy sinh quyền con người, quyền tự bào chữa của các bị can. Bởi luật pháp không thể vận hành bằng sự nhân nhượng hay thiện chí đơn lẻ, mà phải bằng nguyên tắc rõ ràng, thực thi nghiêm minh và tinh thần tôn trọng.

Chúng ta nói nhiều về cải cách, về nâng cao chất lượng tố tụng, về xây dựng nền tư pháp hiện đại, mang những giá trị phổ quát, văn minh. Nhưng những bước tiến quan trọng đôi khi không bắt đầu từ những văn bản dài hay hội nghị. Chúng bắt đầu từ những điều nhỏ bé và giản dị: một hồ sơ được tiếp nhận đúng hạn, một cánh cửa mở ra thay vì khép lại hay một câu trả lời ôn hòa thay cho sự gạt bỏ chủ quan.

Tư pháp chỉ thực sự sống khi quyền lực có trái tim, và pháp luật có nhân văn trong hơi thở. Những điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán mà tôi từng gặp – rất nhiều người trong số họ hiểu rõ điều đó. Họ tôn trọng quyền bào chữa không phải vì thủ tục, mà vì coi đó là điểm tựa để công lý thêm vững vàng. Nhưng chỉ cần một hành vi lạnh lùng tiếp tục lặp lại, niềm tin của người dân có thể lung lay.

Nghề luật sư vốn không có tiếng vỗ tay. Không có ánh hào quang khi bước vào trại tạm giam hay phòng cung để hỏi. Nhưng nếu chúng tôi buông, ai sẽ là người giữ ngọn lửa pháp quyền? Chúng tôi sẽ tiếp tục làm việc vào sáng mai. Dù phải khiếu nại, kiến nghị và tố cáo khi cần thiết. Không phải để đối đầu, mà để không ai bị cô đơn trong khoảnh khắc yếu thế nhất của đời mình, khi sa chân vào vòng xoay tố tụng.

Một nền tư pháp mạnh không thể đo bằng chỉ tiêu phá án, mà cần đo bằng cách đối xử với từng công dân – dù họ đang đứng ở bên nào trên cán cân công lý. Sáng nay Hà Nội lạnh, Đà Lạt vẫn mưa nhiều. Nhưng cái lạnh của đất trời làm sao buốt giá bằng cảm giác chứng kiến một quyền hiến định mặc nhiên bị từ chối và xâm phạm.

Dù vậy, chúng tôi vẫn vững tin: Khi xã hội tiến lên bằng từng cử chỉ tử tế, từng hành xử đúng chuẩn mực, thì công lý không còn là khái niệm, mà trở thành một thói quen văn minh. Nếu luật sư là người mất niềm tin thì ai sẽ giữ niềm tin cho những người yếu thế? Và nếu một ngày họ bị lạc lối trong những vòng xoay, thì nền pháp quyền biết dựa vào đâu? Bảo vệ quyền bào chữa chính là bảo vệ công lý. Mà công lý đâu thể bắt đầu từ những tùy nghi?
_
Luật sư Lưu Tiến Dũng
Chánh Văn phòng Hãng luật La Défense
 

Nghề điều tra trong án có Luật sư - Áp lực tìm sự thật khách quan đến từ cả hai phía

(TPVN) - Sự hiện diện của luật sư vừa là cơ chế kiểm soát cần thiết, vừa là một thách thức nghề nghiệp, buộc điều tra viên phải làm việc cẩn trọng hơn, bản lĩnh hơn và minh bạch hơn trong từng bước đi. Chính vì khác biệt ấy, chúng tôi không dễ chia sẻ bằng lời, nhưng lại có thể thấu cảm cho những cái khó của nhau.

Tự do cho những Người ở lại – Lời bào chữa đâu chỉ dành cho người ra đi

(TPVN) - Tự do, hóa ra, không chỉ là mở được một cánh cửa phòng giam. Tự do đôi khi là mở được cánh cửa trong ánh nhìn của người đời.

Đắng, cay, ngọt, bùi… Nghề Biện hộ - Hành trình qua muôn kiếp nhân sinh

(LS.LTD) - Nghề biện hộ, suy cho cùng, không chỉ là một công việc. Nó là hành trình để học cách hiểu thấu rồi điều chỉnh chính mình khi phải đi qua muôn kiếp nhân sinh.

Nghề tranh tụng và tiếng nói từ Trái tim – Bản ngã của người đi tìm Công lý

(LS.LTD) - Trong thế giới pháp đình, nơi từng câu chữ đều có thể định đoạt số phận con người, có một thứ không ghi trong điều luật nhưng lại dẫn lối cho người luật sư: tiếng nói của trái tim. Đó là thứ khiến họ dám đối mặt với những cáo buộc lạnh lùng, để nói thay cho những thân phận yếu thế, để giữ lấy phần nhân bản trong công lý. Bởi với người làm nghề tranh tụng, luận lý là vũ khí – nhưng nội lực phải đến từ trái tim.

Nghề tranh tụng: Cân bằng và đối diện với sự quay lưng…để bước tiếp

(LS.LTD) - Nghề tranh tụng là đỉnh cao của luật sư nhưng cũng là nơi áp lực khốc liệt nhất, bởi mỗi lời biện hộ đều đánh đổi bằng sức lực, cảm xúc và cả sự bình yên trong đời sống cá nhân. Nhưng khi cơn bão tố tụng qua đi, điều còn lại nhiều khi không phải tri ân, mà là sự quay lưng lạnh lùng…đến lạ.
 

Đêm Hưng Yên – Ánh sáng trước sân tòa và khoảng trống lớn trong Tranh tụng

(LS.LTD) - Phiên hình sự phúc thẩm cuối cùng trong một ngày làm việc dày đặc của "tháng tổng kết”, tháng mà những phiên tòa được sắp lịch liên tục, nhanh gọn và đúng thời hạn, nhưng đâu đó lại thiếu vắng đi chất lượng và niềm tin.