“Barrie lương tri” – Khi người bào chữa đứng trước một dòng sông không có cầu

Có những vụ việc, mình không bao giờ quên. Không phải vì nó quá ồn ào, mà vì nó để lại trong lòng một khoảng trống, vừa đủ để khiến mình phải suy nghĩ lại tất cả những gì từng tin là đúng.

Ba tháng trước, tôi từ chối một vụ hình sự.

Nó không lớn hơn những vụ tôi từng làm. Cũng chẳng quá rắc rối về pháp lý. Nhưng người bị bắt là người thân của tôi. Một người tôi đã biết từ thuở nhỏ. Tôi biết tính anh – nóng nảy nhưng không đến mức bốc đồng. Và lúc nghe tin anh bị giữ, tôi đã bỏ cả công việc đang dang dở để về Hà Nội ngay trong đêm. Tôi đến trại tạm giam với tư cách luật sư – nhưng chưa phải để bào chữa. Giai đoạn ấy, tôi chỉ đứng tên bảo vệ quyền con người trong quá trình điều tra ban đầu. Giữ cho lời khai được ghi đúng. Giữ cho anh không phải trả lời trong tình trạng mỏi mệt, đói, hay không có người chứng kiến. Có những thứ nhỏ vậy thôi, nhưng đôi khi là ranh giới giữa hai cuộc đời – và một bản án sai lệch không thể cứu vãn.

Tôi theo sát ba buổi làm việc đầu tiên. Mọi thứ không có gì đặc biệt, nhưng tôi thấy trong mắt anh có gì đó gợn lên, như thể đang che giấu một điều mà chính anh cũng không chắc nên giữ đến bao giờ. Trước hôm bị di lý về trại, tôi tiễn anh tới cửa. Tôi nói: “Chân cứng đá mềm nhé.” Anh cười, gượng nhẹ như thường lệ, rồi nói đùa: “Về anh mời đi nhậu”. Tôi đã từng nghĩ mình sẽ đi cùng anh đến tận cùng vụ việc. Nhưng hóa ra, không phải đoạn đường nào cũng nên bước tiếp, kể cả khi người bên cạnh là người từng rất thân.

Sau đợt đầu căng thẳng, tôi xin một buổi gặp riêng. Không phải để hỏi cung hay tư vấn, chỉ để nói chuyện. Một cuộc trò chuyện ngắn giữa hai người đàn ông đã đủ tuổi hiểu rằng im lặng đôi khi còn có sức nặng hơn ngàn lời nói. Tôi hỏi thẳng: “Có dính không?” Anh nhìn tôi. Rất lâu. Rồi đưa ánh mắt ra phía ngoài song sắt.

Chỉ vậy thôi. Không biện minh, không giải thích. Nhưng đủ để tôi hiểu: nếu tôi tiếp tục, tôi sẽ không còn là người bảo vệ sự thật khách quan. Mà là người đang tìm cách điều chỉnh nó. Để trì hoãn. Để đánh lạc hướng. Để chống lại tiến trình tố tụng. Tôi không muốn làm thế. Dù vẫn trong khuôn khổ pháp luật, nhưng điều đó đã chạm vào một barrie rất riêng, của lương tri. Tôi nói với anh tôi sẽ không tiếp tục nữa. Rằng anh có thể, và nên, tìm một luật sư khác. Người có thể giúp anh theo một cách khác. Còn tôi, nếu ở lại, tôi sẽ phản bội chính mình.

Anh không trách. Có lẽ cũng không ngạc nhiên. Cả hai chúng tôi đều hiểu, có những điều không cần nói nhiều, anh biết tôi là một người nguyên tắc trong công việc. Vài ngày sau đó, tôi thấy lòng mình nhẹ mà không hoàn toàn thanh thản. Như người đang đứng trước một đoạn sông không có cầu, chỉ có thể quyết định bằng tri giác. Nhưng rồi, cái cảm giác ấy dần trở nên rõ ràng: tôi nghĩ mình dừng lại là đúng.

Tôi từng thấy nhiều luật sư chọn ở lại. Dù biết thân chủ sai. Có người làm vì thương cảm. Có người vì nghĩa tình. Có người vì nghĩ rằng mình có thể xoay chuyển cán cân. Nhưng tôi nghĩ, nếu sự thật đã hiển hiện, thì bào chữa không còn là để tìm công lý, mà chỉ là để kéo dài thời gian. Và điều đó, không giúp được ai cả. Tôi đã chứng kiến những bản bào chữa bằng mọi giá. Có vụ thành công. Nhưng cũng không ít lần, chính sự chống trả ấy khiến tòa nghi ngờ thêm, và tăng nặng. Vì người ta không thấy sự ăn năn, chỉ thấy một sự ngoan cố được lót bằng ngôn từ.

Ngày hôm qua, Điều tra viên cũ gọi điện. Họ chuẩn bị một cuộc đối chất, tưởng tôi vẫn còn là luật sư trong vụ. Tôi chỉ nói nhẹ: “Tôi không còn tham gia nữa.”

Rồi gác máy.

Tôi ngồi yên rất lâu. Nhìn ra khoảng sân trước văn phòng, nơi có cây lộc vừng vào mùa hoa. Gió thổi nhẹ, không mạnh, không làm hoa rơi, nhưng đủ để thấy thời gian vẫn đang trôi qua, từng chút. Tôi nghĩ: đôi khi, điều tốt nhất ta có thể làm cho thân chủ – là không đi cùng họ trên con đường mà cả hai đều biết là không nên. Giữ im lặng. Lùi một bước. Để họ có cơ hội đối diện với chính mình. Tôi không biết anh còn nhớ lời hứa “mời đi nhậu” không. Có thể rồi sẽ có dịp gặp lại, sớm thôi, cũng có thể là rất lâu nữa. Nhưng nếu một ngày nào đó anh hiểu vì sao tôi rút lui, tôi mong anh sẽ hiểu thấu – hơn là thấy tôi bỏ rơi anh.

Luật pháp cho tôi quyền được tiếp tục. Nhưng barrie lương tri đã nhắc tôi dừng lại. Và tôi tin, người làm nghề bào chữa, không cần tìm kiếm sự khen ngợi. Chỉ cần tìm sự bình yên sau mỗi vụ việc mình đi qua. “Án điểm” này, tôi đã có được điều đó – bằng cách không bước tiếp.
_
Luật sư Lưu Tiến Dũng
Chánh Văn phòng Hãng luật La Défense

Nghề điều tra trong án có Luật sư - Áp lực tìm sự thật khách quan đến từ cả hai phía

(TPVN) - Sự hiện diện của luật sư vừa là cơ chế kiểm soát cần thiết, vừa là một thách thức nghề nghiệp, buộc điều tra viên phải làm việc cẩn trọng hơn, bản lĩnh hơn và minh bạch hơn trong từng bước đi. Chính vì khác biệt ấy, chúng tôi không dễ chia sẻ bằng lời, nhưng lại có thể thấu cảm cho những cái khó của nhau.

Tự do cho những Người ở lại – Lời bào chữa đâu chỉ dành cho người ra đi

(TPVN) - Tự do, hóa ra, không chỉ là mở được một cánh cửa phòng giam. Tự do đôi khi là mở được cánh cửa trong ánh nhìn của người đời.

Đắng, cay, ngọt, bùi… Nghề Biện hộ - Hành trình qua muôn kiếp nhân sinh

(LS.LTD) - Nghề biện hộ, suy cho cùng, không chỉ là một công việc. Nó là hành trình để học cách hiểu thấu rồi điều chỉnh chính mình khi phải đi qua muôn kiếp nhân sinh.

Đà Lạt và những niềm không tên – Khi những tùy nghi vô tình tước đi Công lý

(TPVN) - Nếu luật sư là người mất niềm tin thì ai sẽ giữ niềm tin cho những người yếu thế? Và nếu một ngày họ bị lạc lối trong những vòng xoay, thì nền pháp quyền biết dựa vào đâu? Bảo vệ quyền bào chữa chính là bảo vệ công lý. Mà công lý đâu thể bắt đầu từ những tùy nghi?

Nghề tranh tụng và tiếng nói từ Trái tim – Bản ngã của người đi tìm Công lý

(LS.LTD) - Trong thế giới pháp đình, nơi từng câu chữ đều có thể định đoạt số phận con người, có một thứ không ghi trong điều luật nhưng lại dẫn lối cho người luật sư: tiếng nói của trái tim. Đó là thứ khiến họ dám đối mặt với những cáo buộc lạnh lùng, để nói thay cho những thân phận yếu thế, để giữ lấy phần nhân bản trong công lý. Bởi với người làm nghề tranh tụng, luận lý là vũ khí – nhưng nội lực phải đến từ trái tim.

Nghề tranh tụng: Cân bằng và đối diện với sự quay lưng…để bước tiếp

(LS.LTD) - Nghề tranh tụng là đỉnh cao của luật sư nhưng cũng là nơi áp lực khốc liệt nhất, bởi mỗi lời biện hộ đều đánh đổi bằng sức lực, cảm xúc và cả sự bình yên trong đời sống cá nhân. Nhưng khi cơn bão tố tụng qua đi, điều còn lại nhiều khi không phải tri ân, mà là sự quay lưng lạnh lùng…đến lạ.