Từ quyền Hiến định đến gật đầu xin cho - Niềm tin vào nền Tư pháp quốc gia hiện đại

(LS. LTD) - Giữa những phiên tòa căng thẳng, điều khiến tôi trăn trở không chỉ là số phận của thân chủ, mà còn là ánh nhìn từ bục xét xử. Khi nào thì quyền tự bào chữa – một quyền hiến định thiêng liêng – lại bị xem như một sự không hợp tác? Và khi nào thì “xin – cho” trở thành chiếc thước đo để quyết định số phận con người?

Tôi vừa trở về sau hai phiên tòa liên tiếp, một ở Hà Nội, một ở Quảng Bình. Áp lực từ công việc tranh tụng vốn dĩ không xa lạ với tôi, nhưng điều còn ở lại trong suy nghĩ không phải là hồ sơ, mà là cách người ta hành xử với công lý. Ngày hôm qua, tôi nhận lời bào chữa cho một thân chủ mới – một người đàn ông gần 60 tuổi, vừa trở về Việt Nam sau gần ba thập kỷ sinh sống và làm việc ở Bungari. Anh lặng lẽ hàng ngày lái taxi công nghệ để nuôi ba đứa con trai đang tuổi đến trường.

Vì lịch xử gấp, vừa đáp xuống sân bay tôi phải tranh thủ làm việc với Tòa để chuẩn bị hồ sơ. Hơn 1000 bút lục là không nhiều nhưng điều làm tôi suy nghĩ không phải tình tiết của vụ án mà là thái độ bất ngờ của thẩm phán chủ tọa. Anh ta, còn khá trẻ, dường như đã quá quen với nhịp “đông khách” của một tòa án lớn giữa thủ đô. Và rồi, anh buông thõng: “Thà rằng nó xin thì anh tha cho” ngay sau khi kể về việc bị cáo gặp anh chiều qua để trình bày về những điều còn chưa sáng tỏ. Tôi lặng đi.

Tôi chợt nhớ lại khoảng thời gian ngắn ngủi anh ghé văn phòng để nhờ tôi tư vấn. Sau tất cả, anh khẽ bảo: “Có lẽ anh không quen ở đây em ạ. Ở bên kia – tức là cuộc sống ba mươi năm tại Bungari – đã cho anh một tâm thức khác về pháp luật.” Rồi anh kể, điều tra viên từng rỉ tai: “Đừng mời luật sư nữa.” Anh không hiểu vì sao họ lại phải như vậy. Và đến khi anh hiểu ra, hồ sơ truy tố đã được khép lại gọn gàng…

Tôi tự hỏi: từ bao giờ quyền tự bào chữa – quyền hiến định của mỗi công dân bỗng dưng bị xem như sự ngạo ngược, không biết hối cải. Tự bảo vệ mình trước tòa lẽ ra phải được nhìn như một biểu hiện của pháp luật thượng tôn, thì nay bị bóp méo thành thái độ “không hợp tác”. Phải chăng, chỉ khi con người ta cúi đầu, im lặng trước những thiếu sót trong hồ sơ, chỉ khi cất lời “xin” một sự tha bổng nhân danh công lý, thì đó mới là điều mà người cầm cân muốn thấy?

Một nền tư pháp văn minh không thể khởi đầu từ cái tôi của quyền lực. Nó chỉ có thể được gây dựng từ việc nỗ lực bảo vệ quyền của bên yếu thế hơn trong hành trình tố tụng. Nếu trong tâm thức của những người điều hành phiên tòa, cán cân công lý vẫn đặt nặng hai chữ “xin – cho”, thì những lời hô vang về cải cách chỉ còn là khoảng trống.

Nghề tranh tụng cho tôi cơ hội chạm vào những mặt trái của đời sống mỗi ngày. Nhưng tôi không chọn nhìn chúng như một nỗi buồn. Tôi chỉ ngẩng đầu nhìn lên khoảng trời trước mặt, để nhớ rằng công lý luôn cần ánh sáng. Và dù cuộc sống là như vậy – có thể nhiều bóng tối, nhưng ta vẫn cần niềm tin vào những đổi thay.
-
Luật sư Lưu Tiến Dũng
Chánh Văn phòng Hãng luật La Défense
 

Thi hành án dân sự: từ “hồ sơ giấy” đến “công lý vận hành bằng dữ liệu”

(TPVN) - Việc chính thức vận hành nền tảng số thi hành án dân sự trên toàn quốc vào đầu tháng 4/2026 vì vậy không chỉ là một sự kiện công nghệ, mà là một bước ngoặt trong tư duy vận hành công lý.

Lạm dụng tạm giam – khi biện pháp tố tụng trở thành rủi ro công lý

(TPVN) - Tạm giam, về bản chất, chỉ là một biện pháp tố tụng nhằm bảo đảm quá trình điều tra, truy tố và xét xử. Nhưng khi bị lạm dụng, nó không còn là công cụ phục vụ, mà trở thành một yếu tố có khả năng làm sai lệch công lý.

E-Case và tố tụng điện tử: Khi công lý được kiến tạo trên nền tảng số

(TPVN) - Trong nhiều thập kỷ, hoạt động tố tụng được xây dựng trên một giả định tưởng như bất biến: hồ sơ vụ án là một thực thể vật lý. Những thùng tài liệu dày, những bản cung, những chứng cứ giấy – tất cả cấu thành “thế giới hữu hình” của công lý.

Luật sư đề nghị miễn trách nhiệm hình sự - Đột phá tranh tụng trong vụ án ông Vũ Thanh Sơn

(TPVN) - Trong một vụ án giao thông tưởng chừng chỉ xoay quanh hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, đề nghị miễn trách nhiệm hình sự của luật sư Lưu Tiến Dũng đã mở ra một hướng tiếp cận pháp lý khác biệt. Từ sự thay đổi của luật giao thông đến cách nhìn lại điều kiện cấu thành tội phạm.

Đà Lạt và những niềm không tên – Khi những tùy nghi vô tình tước đi Công lý

(TPVN) - Nếu luật sư là người mất niềm tin thì ai sẽ giữ niềm tin cho những người yếu thế? Và nếu một ngày họ bị lạc lối trong những vòng xoay, thì nền pháp quyền biết dựa vào đâu? Bảo vệ quyền bào chữa chính là bảo vệ công lý. Mà công lý đâu thể bắt đầu từ những tùy nghi?

Tư pháp kinh tế trong bảo vệ Đổi mới sáng tạo: Tham luận kiến tạo cơ chế tài phán IP cho Việt Nam

(TPVN) - Trong kỷ nguyên kinh tế tri thức, tài sản vô hình đã trở thành nguồn lực chiến lược. Tại Diễn đàn “Thể chế hoá đổi mới sáng tạo – Bảo vệ tài sản vô hình theo tinh thần Nghị quyết 57 và 68” sáng 11/9/2025, Hãng Luật La Défense, qua tham luận của Luật sư Lưu Tiến Dũng, đã nhấn mạnh vai trò của tư pháp kinh tế và cơ chế tài phán sở hữu trí tuệ như nền tảng để bảo vệ sáng tạo và nâng cao sức cạnh tranh quốc gia.