Khi tự do vượt qua giới hạn: Nhã Nam và bài học về tố cáo, truyền thông và pháp quyền

Quyền tự do ngôn luận và giới hạn pháp lý

Việt Nam là quốc gia bảo đảm quyền tự do ngôn luận theo quy định của Hiến pháp 2013, cụ thể tại khoản 1 Điều 25, trong đó khẳng định quyền công dân được tự do phát biểu, chia sẻ và phản biện. Tuy nhiên, đi kèm với đó là nguyên tắc giới hạn bằng pháp luật – tức mọi hành vi sử dụng quyền tự do nếu vượt ra khỏi khuôn khổ pháp lý đều có thể bị xử lý.

Cụ thể, Luật Tố cáo 2018 đã quy định rất rõ tại Điều 5 về nghĩa vụ trung thực của người tố cáo, yêu cầu xác định rõ danh tính và chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung tố cáo. Điều này đặc biệt quan trọng trong các vụ việc liên quan đến danh dự cá nhân, khi thông tin được lan truyền trên mạng xã hội trước khi được kiểm chứng.

Xử phạt hành chính và thu hồi giấy phép lao động

Trong vụ việc Nhã Nam, thông tin liên quan đến cá nhân lãnh đạo doanh nghiệp được đưa lên Facebook mà không thông qua kênh tố cáo chính thống đã gây ra làn sóng phản ứng mạnh mẽ trong dư luận, ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín và hoạt động của cả một tổ chức.

Thông cáo của Công an Hà Nội cho biết cơ quan điều tra không phát hiện dấu hiệu hình sự trong vụ việc, và chỉ kiến nghị xử phạt hành chính cá nhân liên quan theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 101 Nghị định 15/2020/NĐ-CP về hành vi cung cấp thông tin sai sự thật, bịa đặt. Bên cạnh đó, do người đăng tải là lao động nước ngoài, Công an cũng đề xuất áp dụng điểm a khoản 2 Điều 9 Nghị định 152/2020/NĐ-CP để xử lý vi phạm hành chính và xem xét thu hồi giấy phép lao động.

Bù đắp cho tổn thất về danh dự, uy tín và niềm tin

Mặc dù vậy, quyết định xử phạt hành chính không đủ để khôi phục các tổn thất xã hội và danh dự đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Dư luận xã hội, truyền thông đại chúng, uy tín doanh nghiệp – tất cả đều bị tổn thương chỉ vì một thông tin chưa được kiểm chứng.

Theo Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân bị xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại. Tuy nhiên, thiệt hại phi vật chất trong trường hợp này rất khó đo lường và càng khó khôi phục. Việc ông Nguyễn Nhật Anh phải rút khỏi vị trí điều hành, cũng như ảnh hưởng lâu dài đến thương hiệu Nhã Nam, là minh chứng cho việc một dòng trạng thái chưa qua điều tra có thể để lại hậu quả không thể cứu vãn.

Không thể “xã hội hóa” tố cáo bằng mạng xã hội

Điều đáng lo ngại là, thay vì gửi đơn tố cáo đến cơ quan chức năng theo đúng quy định tại Điều 25 Luật Tố cáo, người tố cáo đã chọn cách đưa thông tin lên mạng xã hội, nhằm “gây sức ép dư luận”. Trong một xã hội pháp quyền, cách tiếp cận như vậy không những phản tác dụng mà còn làm xói mòn nguyên tắc suy đoán vô tội – một nguyên tắc quan trọng trong tố tụng hình sự.

Mạng xã hội không thể thay thế cho cơ quan điều tra, càng không phải là nơi định đoạt số phận một con người. Bài học này không chỉ dành cho những người trong cuộc, mà cho cả cộng đồng: phản biện không thể thay thế kiểm chứng, và phản ánh sai sự thật là hành vi vi phạm pháp luật.

Sử dụng trong giới hạn có trách nhiệm pháp lý

Mạng xã hội ngày nay có sức mạnh dân chủ hóa thông tin, mở rộng không gian phản biện, nhưng cũng kéo theo nhiều rủi ro nếu người sử dụng không hiểu rõ giới hạn của mình. Việc sử dụng mạng xã hội để lan truyền thông tin chưa được xác thực, dù với mục đích gì, đều có thể dẫn đến hậu quả pháp lý.

Luật An toàn thông tin mạng 2015 đã đặt ra khung pháp lý rõ ràng, cùng các văn bản dưới luật như Nghị định 15/2020/NĐ-CP để xử phạt. Tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả, xã hội cần có thêm các giải pháp đồng bộ: đưa giáo dục pháp luật, đặc biệt về ứng xử trên không gian mạng, vào nhà trường; xây dựng quy trình tiếp nhận tố cáo nội bộ trong doanh nghiệp; và hoàn thiện cơ chế bồi thường, phục hồi danh dự cho người bị tổn hại bởi thông tin sai lệch.

Công lý cần được xác lập bằng quy trình và chứng cứ

Vụ việc của Nhã Nam là lời nhắc nhở sâu sắc: pháp quyền không dung thứ cho việc lợi dụng tự do để xâm phạm danh dự người khác. Tự do ngôn luận không miễn trừ trách nhiệm pháp lý. Trách nhiệm cá nhân phải đi liền với quyền công dân, và mọi phát ngôn trong không gian mạng đều cần được soi chiếu dưới lăng kính pháp luật. Trong một quốc gia pháp quyền, công lý không nằm ở mạng xã hội, mà nằm trong chứng cứ, quy trình và tinh thần thượng tôn luật pháp.

Tài liệu tham khảo:

Chuẩn mực đạo đức trong quản trị quyền Tư pháp - Bình luận quy tắc ứng xử của Tòa án Tối cao

(TPVN) -  Việc Chánh án Tòa án nhân dân tối cao ban hành Quy tắc ứng xử của người có chức vụ, quyền hạn trong Tòa án nhân dân theo Quyết định số 3918/QĐ-TANDTC không chỉ mang ý nghĩa quản lý nội bộ, mà phản ánh một bước chuyển quan trọng trong tư duy quản trị quyền lực xét xử. Bài viết tiếp cận văn bản này dưới góc nhìn so sánh quốc tế, đặt chuẩn mực đạo đức tư pháp Việt Nam trong dòng chảy các giá trị phổ quát về liêm chính, trách nhiệm giải trình và tính chính danh của quyền lực tư pháp hiện đại.

La Défense làm việc với Bộ Nông nghiệp và Môi trường để bảo vệ quyền lợi của Nhà đầu tư

(TPVN) - Việc Bộ trưởng yêu cầu lãnh đạo tỉnh tham gia trực tiếp là tín hiệu lạc quan. Nếu các vướng mắc được tháo gỡ đúng pháp luật, dự án Movenpick Central hoàn toàn có thể được khôi phục.

Luật sư Lưu Tiến Dũng nhận hoa của Bộ Tư pháp và Hội đồng Phổ biến GDPL trung ương

(TPVN) - Ngày Pháp luật Việt Nam 09/11 năm nay khép lại với nhiều dấu ấn đẹp: một nền tảng pháp lý mới, một tinh thần pháp quyền lan tỏa, và một niềm tự hào âm thầm nhưng sâu sắc đối với những người hành nghề biện hộ.

Khi uy tín nhà thầu bị sử dụng như công cụ cạnh tranh – Câu chuyện từ một Bệnh viện tại TP.HCM

(TPVN) - Hợp đồng thương mại trong lĩnh vực y tế, trị giá hơn 7,6 tỷ đồng, giữa Công ty TNHH TMKT TPC và một Bệnh viện lớn tại TP.HCM đã trở thành tâm điểm của tranh cãi pháp lý khi thông tin “vi phạm hợp đồng” có thể bị công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, dù việc thực hiện hợp đồng chưa từng bắt đầu. Từ một bất đồng kỹ thuật nội bộ, sự việc đã gợi lên nhiều câu hỏi về tính minh bạch, giới hạn quyền lực và sự công bằng trong môi trường đấu thầu công hiện nay.

TPBank và cuộc khủng hoảng niềm tin: Khi ngân hàng tự ‘bẻ cong’ cam kết của chính mình

(TPVN) - Một doanh nghiệp chỉ thực sự an tâm khi thư bảo lãnh ngân hàng được coi là “tấm khiên pháp lý” bảo vệ giao dịch của họ. Nhưng khi chính ngân hàng – chủ thể phát hành cam kết lại chây ì, né tránh nghĩa vụ, thì khái niệm “bảo lãnh” hoàn toàn vô hiệu?

Luật Sư – Chặng đường 80 năm giữ Lửa Công Lý, đồng hành Cùng Tư pháp Việt Nam

(TPVN) - Từ mùa thu Cách mạng năm 1945 đến kỷ nguyên hội nhập hôm nay, hành trình 80 năm xây dựng và phát triển của ngành Tư pháp Việt Nam là bức tranh sinh động về khát vọng dựng xây một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa