(TPVN) - Trong lịch sử quân sự, một vị tướng giỏi không chỉ biết điều binh khiển tướng mà trước khi xuất quân cần phải nắm rõ thời cơ, tương quan lực lượng và mục tiêu cuối cùng của chiến dịch. Người biết "dụng binh" có thể thắng một trận đánh nhưng người biết kiến tạo thế trận có thể quyết định cả cục diện.
Tranh tụng không bắt đầu tại phiên tòa
Nhiều người cho rằng tranh tụng bắt đầu khi luật sư bước vào phòng xử án. Thực tế, kết quả của một vụ kiện thường được quyết định từ trước đó, ở giai đoạn nghiên cứu vụ việc, xác định đúng quan hệ pháp luật, xây dựng hệ thống chứng cứ và lựa chọn chiến lược phù hợp.
Xu hướng này được phản ánh rõ trong thực tiễn hành nghề quốc tế. Khảo sát công nghệ pháp lý năm 2024 của Hiệp hội Luật sư Hoa Kỳ (ABA) cho thấy 85% luật sư tranh tụng đã sử dụng hệ thống nộp hồ sơ điện tử, 73% hãng luật vận hành trên nền tảng điện toán đám mây và tỷ lệ luật sư trực tiếp hành nghề tại phòng xử án giảm từ 72% năm 2018 xuống còn 66% năm 2024. Điều đó cho thấy trọng tâm của hoạt động tranh tụng đang dịch chuyển từ kỹ năng tranh luận sang năng lực nghiên cứu, quản trị thông tin và tổ chức chứng cứ.
Trong khi đó, hồ sơ khách hàng cung cấp hiếm khi phản ánh toàn bộ sự thật pháp lý. Hợp đồng, chứng từ thanh toán hay các trao đổi giữa các bên chỉ là một phần của bức tranh. Bản chất của tranh chấp có thể nằm ở hồ sơ pháp lý của dự án, dòng tiền, quan hệ giữa các chủ thể hoặc những tài liệu do cơ quan nhà nước quản lý. Vì vậy, câu hỏi đầu tiên của luật sư không nên là "Khách hàng đang có những tài liệu gì?", mà phải là "Bản chất pháp lý của vụ việc là gì và cần chứng minh những sự kiện nào?". Khi trả lời được câu hỏi đó, hồ sơ chỉ còn là điểm khởi đầu của quá trình nghiên cứu, còn chiến lược tranh tụng được xây dựng trên việc tái hiện toàn bộ cấu trúc pháp lý của vụ việc.
Xu hướng này được phản ánh rõ trong thực tiễn hành nghề quốc tế. Khảo sát công nghệ pháp lý năm 2024 của Hiệp hội Luật sư Hoa Kỳ (ABA) cho thấy 85% luật sư tranh tụng đã sử dụng hệ thống nộp hồ sơ điện tử, 73% hãng luật vận hành trên nền tảng điện toán đám mây và tỷ lệ luật sư trực tiếp hành nghề tại phòng xử án giảm từ 72% năm 2018 xuống còn 66% năm 2024. Điều đó cho thấy trọng tâm của hoạt động tranh tụng đang dịch chuyển từ kỹ năng tranh luận sang năng lực nghiên cứu, quản trị thông tin và tổ chức chứng cứ.
Trong khi đó, hồ sơ khách hàng cung cấp hiếm khi phản ánh toàn bộ sự thật pháp lý. Hợp đồng, chứng từ thanh toán hay các trao đổi giữa các bên chỉ là một phần của bức tranh. Bản chất của tranh chấp có thể nằm ở hồ sơ pháp lý của dự án, dòng tiền, quan hệ giữa các chủ thể hoặc những tài liệu do cơ quan nhà nước quản lý. Vì vậy, câu hỏi đầu tiên của luật sư không nên là "Khách hàng đang có những tài liệu gì?", mà phải là "Bản chất pháp lý của vụ việc là gì và cần chứng minh những sự kiện nào?". Khi trả lời được câu hỏi đó, hồ sơ chỉ còn là điểm khởi đầu của quá trình nghiên cứu, còn chiến lược tranh tụng được xây dựng trên việc tái hiện toàn bộ cấu trúc pháp lý của vụ việc.
Từ nghiên cứu hồ sơ đến kiến tạo chiến lược
Trong những tranh chấp phức tạp, luật sư không thể xây dựng chiến lược chỉ bằng việc đọc hồ sơ khách hàng cung cấp. Trước khi quyết định đàm phán hay khởi kiện, cần tái cấu trúc toàn bộ vụ việc thông qua một báo cáo pháp lý (Legal Memorandum) nhằm phân tích sự kiện, chứng cứ, quy định pháp luật và mục tiêu của khách hàng. Giá trị của báo cáo pháp lý không nằm ở việc viện dẫn nhiều điều luật, mà ở khả năng nhìn xuyên qua hình thức giao dịch để nhận diện đúng bản chất. Một hợp đồng hợp tác đầu tư có thể là hoạt động huy động vốn, một hợp đồng đặt cọc có thể chỉ là một mắt xích trong cả chuỗi giao dịch. Vì vậy, luật sư phải đặt hợp đồng, dòng tiền và vai trò của các bên trong cùng một cấu trúc phân tích.
Từ đó, chiến lược giải quyết tranh chấp không chỉ hướng đến thắng kiện, mà còn phải hướng đến hiệu quả thực tế. Một bản án có lợi nhưng khó thi hành chưa chắc là kết quả tối ưu. Trong nhiều trường hợp, một giải pháp đàm phán hoặc hòa giải đúng thời điểm lại bảo vệ quyền lợi của khách hàng tốt hơn. Xu hướng này cũng phù hợp với sự phát triển của công nghệ. Báo cáo Future of Professionals 2024 của Thomson Reuters cho thấy AI được kỳ vọng giúp tiết kiệm từ 4 đến 12 giờ làm việc mỗi tuần trong vài năm tới. Khi việc tìm kiếm và tổng hợp thông tin ngày càng được tự động hóa, giá trị khác biệt của luật sư sẽ nằm ở năng lực phân tích, đánh giá và lựa chọn chiến lược phù hợp.
Từ đó, chiến lược giải quyết tranh chấp không chỉ hướng đến thắng kiện, mà còn phải hướng đến hiệu quả thực tế. Một bản án có lợi nhưng khó thi hành chưa chắc là kết quả tối ưu. Trong nhiều trường hợp, một giải pháp đàm phán hoặc hòa giải đúng thời điểm lại bảo vệ quyền lợi của khách hàng tốt hơn. Xu hướng này cũng phù hợp với sự phát triển của công nghệ. Báo cáo Future of Professionals 2024 của Thomson Reuters cho thấy AI được kỳ vọng giúp tiết kiệm từ 4 đến 12 giờ làm việc mỗi tuần trong vài năm tới. Khi việc tìm kiếm và tổng hợp thông tin ngày càng được tự động hóa, giá trị khác biệt của luật sư sẽ nằm ở năng lực phân tích, đánh giá và lựa chọn chiến lược phù hợp.
Từ tiếp nhận tài liệu đến kiến tạo hệ thống chứng minh
Một chiến lược tranh tụng chỉ có giá trị khi được xây dựng trên nền tảng chứng cứ. Lập luận dù chặt chẽ đến đâu cũng khó được chấp nhận nếu không được chứng minh bằng những tài liệu hợp pháp và có giá trị. Trong bối cảnh dữ liệu điện tử ngày càng phổ biến, việc thu thập và đánh giá chứng cứ trở nên phức tạp hơn. Nghiên cứu của RAND Corporation đối với 57 vụ kiện có khối lượng dữ liệu lớn cho thấy 73% chi phí cung cấp chứng cứ điện tử dành cho việc rà soát tài liệu, trong khi khâu thu thập chỉ chiếm khoảng 8%. Điều đó cho thấy thách thức lớn nhất không phải là có bao nhiêu tài liệu, mà là xác định tài liệu nào thực sự chứng minh được bản chất của tranh chấp.
Vì vậy, luật sư không chỉ thu thập chứng cứ mà còn phải xây dựng hệ thống chứng minh, trong đó mỗi tài liệu được gắn với một sự kiện pháp lý cần chứng minh và một mục tiêu cụ thể. Chẳng hạn, trong tranh chấp liên quan đến huy động vốn bất động sản, hợp đồng và chứng từ thanh toán của khách hàng thường chưa đủ. Luật sư còn phải làm rõ tình trạng pháp lý của dự án, điều kiện huy động vốn, vai trò của đơn vị phân phối và chủ thể thực tế nhận tiền để xác định đầy đủ trách nhiệm của các bên. Nói cách khác, tài liệu chỉ là dữ liệu. Chỉ khi được kiểm tra, đối chiếu và đặt đúng trong một hệ thống chứng minh, chúng mới trở thành chứng cứ có sức thuyết phục.
Vì vậy, luật sư không chỉ thu thập chứng cứ mà còn phải xây dựng hệ thống chứng minh, trong đó mỗi tài liệu được gắn với một sự kiện pháp lý cần chứng minh và một mục tiêu cụ thể. Chẳng hạn, trong tranh chấp liên quan đến huy động vốn bất động sản, hợp đồng và chứng từ thanh toán của khách hàng thường chưa đủ. Luật sư còn phải làm rõ tình trạng pháp lý của dự án, điều kiện huy động vốn, vai trò của đơn vị phân phối và chủ thể thực tế nhận tiền để xác định đầy đủ trách nhiệm của các bên. Nói cách khác, tài liệu chỉ là dữ liệu. Chỉ khi được kiểm tra, đối chiếu và đặt đúng trong một hệ thống chứng minh, chúng mới trở thành chứng cứ có sức thuyết phục.
Từ người tranh luận đến người kiến tạo thế trận pháp lý
Sự phát triển của công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi vai trò của luật sư tranh tụng. Luật sư hiện đại không còn chỉ là người tranh luận tại phiên tòa, mà phải là người nghiên cứu, phân tích, xây dựng chiến lược và tổ chức toàn bộ quá trình giải quyết tranh chấp. Theo Báo cáo Legal Trends 2024 của Clio, 79% luật sư tại Hoa Kỳ đã sử dụng AI trong công việc, tăng mạnh so với 19% của năm trước. Tuy nhiên, AI chỉ hỗ trợ tìm kiếm và xử lý thông tin; công nghệ không thể thay thế khả năng nhận diện bản chất của tranh chấp, đánh giá chứng cứ hay lựa chọn chiến lược phù hợp. Khi thông tin ngày càng dễ tiếp cận, giá trị của luật sư càng nằm ở tư duy và năng lực ra quyết định.
Trong Binh pháp Tôn Tử có câu: "Thắng binh tiên thắng nhi hậu cầu chiến; bại binh tiên chiến nhi hậu cầu thắng." Tư tưởng ấy cũng phản ánh bản chất của tranh tụng hiện đại: kết quả của nhiều vụ án được quyết định từ quá trình chuẩn bị, chứ không chỉ bởi những gì diễn ra tại phiên tòa. Vì vậy, sự thay đổi lớn nhất của nghề luật sư không nằm ở công cụ hành nghề mà ở tư duy hành nghề.
Luật sư ngày nay không chỉ nghiên cứu hồ sơ hay tranh luận trước Tòa án, mà phải kiến tạo một thế trận pháp lý thông qua việc nhận diện đúng bản chất vụ việc, xây dựng hệ thống chứng cứ và lựa chọn chiến lược giải quyết tranh chấp tối ưu. Tranh tụng hiện đại không chỉ là nghệ thuật thắng một vụ kiện, mà là nghệ thuật kiến tạo thế trận để đạt được kết quả tốt nhất cho khách hàng.
-
Luật sư Lưu Tiến Dũng
Hãng luật La Défense
Trong Binh pháp Tôn Tử có câu: "Thắng binh tiên thắng nhi hậu cầu chiến; bại binh tiên chiến nhi hậu cầu thắng." Tư tưởng ấy cũng phản ánh bản chất của tranh tụng hiện đại: kết quả của nhiều vụ án được quyết định từ quá trình chuẩn bị, chứ không chỉ bởi những gì diễn ra tại phiên tòa. Vì vậy, sự thay đổi lớn nhất của nghề luật sư không nằm ở công cụ hành nghề mà ở tư duy hành nghề.
Luật sư ngày nay không chỉ nghiên cứu hồ sơ hay tranh luận trước Tòa án, mà phải kiến tạo một thế trận pháp lý thông qua việc nhận diện đúng bản chất vụ việc, xây dựng hệ thống chứng cứ và lựa chọn chiến lược giải quyết tranh chấp tối ưu. Tranh tụng hiện đại không chỉ là nghệ thuật thắng một vụ kiện, mà là nghệ thuật kiến tạo thế trận để đạt được kết quả tốt nhất cho khách hàng.
-
Luật sư Lưu Tiến Dũng
Hãng luật La Défense
XEM THÊM
Từ quyền im lặng đến nghĩa vụ tố giác: Ngã rẽ của luật sư trong tư pháp hình sự Việt Nam
(TPVN) - Quyền im lặng, suy đoán vô tội và bảo mật luật sư – thân chủ là ba trụ cột của tư pháp hình sự hiện đại. Tuy nhiên, khi xuất hiện đề xuất buộc luật sư phải tố giác thân chủ, một câu hỏi mang tính cấu trúc được đặt ra: liệu hệ thống công lý có còn giữ được sự cân bằng, hay đang dịch chuyển sang một mô hình ưu tiên hiệu quả buộc tội?
Nghĩa vụ cẩn mẫn của luật sư: Giới hạn trách nhiệm và chuẩn mực hành nghề
(TPVN) - Nghề luật sư, cũng như nghề bác sĩ, không phải là nghề của kết quả, mà là nghề của chuẩn mực hành vi. Nói cách khác, trách nhiệm nghề nghiệp của luật sư không nằm ở việc họ có thắng kiện hay không, mà ở việc họ đã hành xử như thế nào.
Tranh tụng chỉ là phương tiện, giữ lẽ phải đến cùng mới là sứ mệnh nghề biện hộ
(TPVN) - Giữa những phiên tòa tranh tụng nảy lửa, giữa những tập hồ sơ dày đặc và hàng trăm cuộc đàm phán pháp lý, nghề luật sư không đơn thuần là sự vận dụng kỹ thuật và quy phạm để giành phần thắng. Với La Défense – Hãng luật gắn liền với nhiều vụ kiện lớn trên khắp Việt Nam – tranh tụng là phương tiện, nhưng giữ gìn lẽ phải mới là sứ mệnh đến cùng.
Hoàn thiện cơ chế xác định thuộc tính chứng cứ điện tử trong kỷ nguyên số
(LS.LTD) - Từ các vụ lộ dữ liệu cá nhân trên nền tảng mạng xã hội đến những tranh chấp hợp đồng thương mại qua email, tòa án và cơ quan điều tra phải đối diện với khối lượng lớn dữ liệu kỹ thuật số, đòi hỏi khả năng xác định tính xác thực và hợp pháp của chứng cứ.
Beneficial Owner: Khi quản trị tự do xung đột với minh bạch pháp lý
(LS.LTD) - Quy định về chủ sở hữu hưởng lợi đang trở thành một trong những yêu cầu pháp lý bắt buộc nhằm minh bạch hóa hoạt động của doanh nghiệp tại Việt Nam. Tuy nhiên, từ góc nhìn thực tiễn, nhiều nhà sáng lập vẫn băn khoăn khi mong muốn quản trị tự do lại có thể bị hiểu nhầm là né tránh nghĩa vụ pháp lý.
Chi trả chế độ cho người nghỉ việc do sắp xếp bộ máy trước 30/6
(VNE) - Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu hoàn thành việc chi trả chế độ cho cán bộ, công chức, viên chức, người lao động nghỉ việc do sắp xếp bộ máy trước 30/6. Tối 20/6, chủ trì cuộc họp về triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu các địa phương báo cáo cụ thể việc chi trả chế độ cho cán bộ, công chức, viên chức thôi việc do sắp xếp bộ máy.
